Con gà có trước hay quả trứng có trước? Trời sinh hay được nuôi dưỡng mà thành? Dưới đây là quan điểm của Brigette Hyacinth - một tác giả và diễn giả nổi tiếng về chủ đề muôn thuở:
Lãnh đạo là một khả năng bẩm sinh hay có thể rèn luyện được?
Lãnh đạo là khả năng bẩm sinh
Thuyết Great Man và Thuyết Tính Cách (Trait Theory) tin rằng một số người được thừa hưởng những phẩm chất nhất định khiến họ phù hợp với việc lãnh đạo.
“Tin rằng nhà lãnh đạo không có những khả năng thiên bẩm phi thường nghĩa là ngầm thừa nhận rằng ai cũng được sinh ra với năng lực và tài nghệ bình đẳng như nhau.” - (Thomas Carlyle, 2840)
Có những tính chất bẩm sinh khiến một số người được định sẵn sẽ trở thành lãnh đạo. Có một sự khác biệt rõ rệt giữa “học” một kỹ năng và “tinh thông” một kỹ năng, giống như việc có người được sinh ra với năng khiếu âm nhạc hoặc thể thao hơn người. Họ sẽ phát triển nổi bật trong lĩnh vực đó một cách tự nhiên trong khi những người khác phải vất vả để leo lên vị trí tương tự.
Những nhà lãnh đạo bẩm sinh khác với những nhà lãnh đạo do rèn luyện mà thành. Mọi nhà lãnh đạo xuất chúng đều có một lịch sử vẻ vang. Họ đã là lãnh đạo ngay từ vạch xuất phát.
Nhưng nếu khả năng lãnh đạo là do trời sinh, sao chúng ta còn học về nghệ thuật lãnh đạo và quản lý làm gì?
Khả năng lãnh đạo có thể được rèn luyện
Thuyết Hành Vi (Behavioral Theory) thì lại cho rằng người ta có thể trở thành lãnh đạo thông qua quá trình dạy, học, quan sát và rèn luyện. Quá trình đó kéo dài suốt đời. Những nhà lãnh đạo giỏi biết nắm bắt cơ hội phát triển để học những kỹ năng đó.
Cải thiện kỹ năng lãnh đạo với:
- 5 Quyển Sách + 2 Bộ Phim Thay Đổi Cuộc Đời Simon Sinek
- 6 Bí Quyết Giải Quyết Mâu Thuẫn Hiệu Quả Cho Mọi Nhà Lãnh Đạo
Có thể thấy quân đội tin vào chủ nghĩa này qua các chương trình rèn luyện khả năng lãnh đạo của họ.
Liệu bạn có thể trở thành một lãnh đạo sau khi học xong một khóa học về lãnh đạo không? Người ta có thể dạy về sức hút, sức ảnh hưởng, sự chính trực và khả năng truyền cảm hứng không? Một tờ chứng chỉ hay một chức danh nào đó sau tên bạn có biến bạn thành một lãnh đạo hay không?
Kỹ năng mềm có thể được giải thích, truyền dạy nhưng không thể tự nhiên bén rễ. Một bài thuyết trình PowerPoint không giúp bạn có khả năng chia sẻ tầm nhìn của mình đến mọi người.
Ai cũng có thể học những cái cơ bản của khả năng lãnh đạo, nhưng rất nhiều kỹ năng quan trọng không thể học được. Một số người thì thành công trong khi số khác lại chỉ tạo ra những kết quả bình thường.
Nhận định
Lãnh đạo là một nghệ thuật chứ không phải một bộ môn khoa học. Đó là tổng hợp của những phẩm chất thiên bẩm được hoàn thiện theo thời gian bằng giáo dục, rèn luyện và kinh nghiệm.
Mặt khác, bạn phải ở đúng nơi vào đúng thời điểm. Bạn có thể là một lãnh đạo nhưng chưa chắc bạn đang ở đúng vị trí để phô bày và tận dụng những khả năng của mình.
Cuộc tranh luận về khả năng lãnh đạo cũng nên xét đến địa điểm và môi trường. Ta đang bàn về vấn đề này trong một tổ chức nhỏ, một ngành công nghiệp, một xã hội, một đất nước hay trên toàn thế giới?
Nếu nỗi sợ phải đảm nhiệm vai trò lãnh đạo chiến thắng ý nguyện gánh những trách nhiệm đó thì bạn là một người cần được dẫn dắt. Không phải ai cũng có thể trở thành lãnh đạo. Một số người không bao giờ lãnh đạo được trong khi một số khác đã có sẵn phẩm chất đó và có thể học để trở thành lãnh đạo. Nếu bạn là một người cần dẫn dắt thì có đọc bao nhiêu quyển sách hay trải qua bao nhiêu khóa học, bạn cũng không thể biến thành một lãnh đạo.
Xem thêm: Nhà Lãnh Đạo Giỏi Nên Là Người Khai Vấn Thay Vì Người Chỉ Bảo
Để trở thành lãnh đạo trong một hệ thống nào đó, bạn cần được huấn luyện bài bản. Đa số mọi người có thể học cách quản lý, cách khởi nghiệp, cách dẫn dắt một team dự án vì quản lý chỉ dựa vào quy tắc, những quy tắc có thể học và làm chủ được. Đó là một trong những điểm khác biệt giữa vai khả năng lãnh đạo và khả năng quản lý.
Lãnh đạo là một lựa chọn. Nhà lãnh đạo là người dám bước ra chấp nhận thử thách. Nếu có một người như thế giữa đám đông thì đó đã là một lãnh đạo rồi. Còn nếu ai đó được huấn luyện đến tận răng và có mọi cơ hội nhưng lại chọn giấu mình giữa đám đông thì họ chỉ là một kẻ tham gia không tự nguyện mà thôi.
Phong cách lãnh đạo thay đổi phụ thuộc vào độ chín muồi, vào những người được lãnh đạo và hoàn cảnh cụ thể.
Nghiên cứu của GLOBE được thực hiện ở trên 60 quốc gia đã chỉ ra những phẩm chất của một nhà lãnh đạo là: “Chính trực, cuốn hút, truyền cảm hứng, có tầm nhìn, khuyến khích, tích cực, gầy dựng sự tự tin, năng nổ, thấy trước tương lai, team building hiệu quả, giao tiếp, tổ chức, quyết đoán, thông minh và giải quyết vấn đề để đôi bên đều có lợi.” Những phẩm chất này là tổ hợp của tính cách, đặc điểm, kỹ năng, khả năng giao tiếp và trí thông minh cảm xúc. Do đó, khả năng lãnh đạo là thiên bẩm và được trau dồi qua kinh nghiệm.
Nghiên cứu cho thấy con số ước tính gần đúng nhất là ⅓ khả năng lãnh đạo do trời sinh và ⅔ do rèn luyện.
Tất cả phụ thuộc vào cách bạn định nghĩa khả năng lãnh đạo. Tùy định nghĩa mà bất kỳ ai cũng có thể là lãnh đạo hoặc người được lãnh đạo.
Có lẽ chúng ta nên tìm cách định lượng lãnh đạo thay vì xét sự hợp cách của họ.
Nelson Mandela, Mahatma Ghandi, Martin Luther King Jr, Aung San Suu Kyi,... là những nhà lãnh đạo xuất chúng. Họ là những người không truy cầu danh tiếng hay tiền của. Họ luôn nghĩ cho người khác, yêu công lý, đam mê cống hiến vì lợi ích chung của nhân loại.
Những lý thuyết về khả năng lãnh đạo có thể gây choáng ngợp. Rõ ràng, bạn không thể theo một phe và chối bỏ phe còn lại. Dù đã có hàng ngàn đầu sách, hàng thập kỷ nghiên cứu bài bản, cuộc tranh luận này có thể kéo dài vĩnh cửu mà không có một đáp án hợp lý nào.
Đó là lý do tôi muốn chia sẻ câu chuyện của chính bản thân mình:
Từ nhỏ, những người già trong làng đã bảo mẹ tôi rằng “Đứa nhỏ này thật khác biệt”. Tôi luôn tập trung, giàu động lực và có niềm đam mê mãnh liệt với việc lãnh đạo.
Tôi không hề sinh ra với thìa vàng, thìa bạc. Tôi trưởng thành không dễ dàng gì. Thực ra, tôi là người duy nhất trong dòng tộc được học đại học.
Có hai khoảnh khắc thời ấu thơ mà tôi nhớ mãi như mới hôm qua. Đầu tiên là lúc tôi nói chuyện với mẹ hồi 5 tuổi và nói với mẹ rằng tôi muốn đi học, nhưng khi đó bà không đủ tài chính để đưa tôi đến trường. Khoảnh khắc thứ hai là hồi 7, 8 tuổi. Lúc chơi bắn bi với một bạn hàng xóm, tôi nghe mẹ cậu ta nói nhỏ với cậu ta rằng: “Sao con chơi với nhỏ Brigette, nó nghiêm túc quá.” Tôi chỉ kiên trì và có tính cạnh tranh mà thôi.
Khi mà hầu hết mọi người trong cộng đồng đều đã chấp nhận làm nạn nhân của hoàn cảnh và thả trôi theo dòng nước, tôi chọn chèo ngược dòng. Có khó không? Khó chứ. Có cô đơn không? Cô đơn chứ. Có tuyệt vọng không? Tuyệt vọng chứ. Nhưng sau tất cả, thật may mắn là tôi đã không ngừng tiến về phía trước.
Tôi tin rằng có một ánh lửa chôn sâu, hay đúng hơn là một ngọn lửa cháy bùng trong tôi. Lãnh đạo là thiên bẩm hay rèn luyện mà nên? Tôi cho rằng là cả hai. Lãnh đạo vừa là thiên bẩm vừa do rèn luyện.
Định lý Pareto cho rằng trong nhiều trường hợp, 80% kết quả đến từ 20% nguyên nhân. Người ta quan sát thấy hầu hết mọi thứ được phân chia bất bình đẳng. Theo nguyên lý này thì khả năng lãnh đạo xuất phát từ 80% rèn luyện và 20% bẩm sinh. Tuy nhiên, những nghiên cứu được thực hiện bởi Đại học Illinois và nhiều nghiên cứu tương tự trong quá khứ chỉ ra rằng khả năng lãnh đạo có 30% do trời sinh và 70% do học tập. Tôi cho rằng con số này còn tùy vào hoàn cảnh của mỗi người và không lãnh đạo nào trùng khớp hoàn toàn với các tỉ lệ trên.
Còn bạn, câu chuyện của bạn là gì?
-
Dịch từ bài viết của Brigette Hyacinth trên LinkedIn. Photo by Markus Spiske, Anton Murygin, and Rachel Davis on Unsplash.
-
Các công việc liên quan:
Software Engineer - Frontend - Backend - QA / QC - Business Analyst
iOS - Android - DevOps - Project Management - Product Manager
-
